Türkiye, ABD'nin 1974'teki ambargosunu nasıl atlattı?

Rahip Brunson krizi sonrası ABD'nin Türkiye'ye yaptırım uygulayacağını açıklaması ve gerilen ikili ilişkiler 1974 ambargosunu hatırlattı. Peki o dönemde neler yaşanmıştı?

ABD ile Türkiye arasında Rahip Brunson’un ev hapsi ile gerilen ilişkiler sonrası ABD Başkanı Donald Trump ve Başkan Yardımcısı Mike Pence’den yaptırım açıklaması gelmişti. Bu kapsamda Ankara’dan giden heyetin ilk temaslarda istenen verimi alamadığı ama temaslarda devamlılık kararı alındığı belirtildi. Uzun zaman sonra ABD’nin tepesindeki iki ismin hedefi haline gelen Türkiye daha önce de bu ülkenin ambargosu ile karşı karşıya kalmıştı. Peki bu ambargo ne zaman, neden ve hangi hükümet döneminde uygulandı?

İlk ambargo ne zaman uygulandı?

Stargundem.com.tr editörünün derlediği habere göre, ABD en şiddetli ve kararlı yaptırımını 1974 Kıbrıs Barış Harekatı sonrası Bülent Ecevit hükümeti döneminde uyguladı.

60 dolarlık ürün 600 dolara alındı

Türkiye tarihinde büyük bir öneme sahip olan harekat, 60 dolarlık uçak parçasının karaborsadan 600 dolara alınmasına neden olmuştu.

Üç yıl devam etti

Kıbrıs Barış Harekatı sonrası yani 5 Şubat 1975 yılında başlayan ve üç yıl devam eden Amerika’nın silah ambargosunun birçok nedeni vardı.

Ambargoya götüren süreç

ABD’nin koyduğu haşhaş ekim yasağının Türk hükümeti tarafından kaldırılması, Kıbrıs Barış Harekatı ve bu harekatta ABD silahlarının kullanılması, ABD’nin Vietnam’da aldığı büyük yenilgi, Türk hükümetine duyulan güvenin azalması, Watergate skandalı nedeniyle başkan Nixon‘un istifa etmiş olması gibi nedenler Türkiye koyulacak ve yıllarca vatandaşın belini doğrultamayacağı bir sürece girilecek ambargonun tetikleyicisi olmuştu.

Türkiye’nin duruşu ne oldu?

Türkiye de ABD’nin bu yaptırım sürecinde çok kritik bazı kararlar alarak bu krizi yönetmeye çalıştı. Başta 13 Şubat 1975′te Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin kurulduğunu açıklaması ile büyük bir adım atan Türkiye, 25 Temmuz 1975′te ABD’ye nota verilerek ABD Savunma İşbirliği Anlaşması’nı yürürlükten kaldırıldı.

Türkiye eğilmedi

Yaptırım karşısında dik duran ve daha sert kararlar alan Türkiye, ülkedeki bütün ABD üs ve tesisleri TSK’nın “kontrol ve gözetimi” altına aldı. ABD ise bu yaptırıma dayanamadı ve 26 Mart 1976′da üslerle ilgili yeni bir Savunma İşbirliği Anlaşması imzalamak zorunda kaldı.

Dik duruş ABD’yi pes ettirdi

Öte yandan diplomatik bir zafer elde eden Türkiye, bu anlaşmanın sağlanmasını ambargonun kaldırılması şartına bağladı. Tüm bu süreçte, 26 Eylül 1978′de Jimmy Carter‘ın gösterdiği çabalar ve Türkiye’nin kararlı duruşu sonucunda ambargo tamamen kaldırıldı.

Ambargo nedir?

Ülkelerin ilişkilerinde; siyasal, strateji veya ekonomik amaçlarla bazı ürünlerin ülkeler tarafından devlet gücünü kullanarak birbirlerine satışının yasaklanması anlamına gelen ambargo, genişletilerek tüm ürünlerin satışının yasaklanması durumunda ablukaya dönüşüyor. Ambargo özellikle savaşlarda önemli hale gelmekle birlikte, yaptırımın amaca ulaşılabilmesi için hedef ülkenin gereksinme duyduğu malı alabileceği alternatif pazarlara sahip olmaması gerekiyor.